مساحت اعلامشده، مساحت اشغال بناست یا کل محوطه را در بر میگیرد؟
فضای باز، راهپله، سایهبان، تراس و زیرزمین جداگانه محاسبه شدهاند؟
مختصات دقیق هر قسمت چیست؟
مساحت اعلامی با گزارش جهاد کشاورزی، نقشه ثبتی و وضع موجود تطابق دارد؟
اختلاف در مساحت، مستقیماً بر میزان جزای نقدی و محدوده احتمالی قلعوقمع اثر میگذارد.
۱۱. اثباتنکردن مانعشدن از استمرار کشاورزی
طبق بند «د» ماده یک آییننامه اجرایی، تغییر کاربری اقدامی است که مانع بهرهبرداری و استمرار کشاورزی شود.
بنابراین، کارشناس باید پاسخ دهد:
کدام قسمت از زمین از چرخه کشاورزی خارج شده است؟
چه میزان از ظرفیت تولید از بین رفته است؟
آیا امکان کشت یا باغداری در سایر بخشها استمرار دارد؟
رابطه مستقیم میان عملیات و توقف بهرهبرداری چیست؟
صرف فهرستکردن عملیات فیزیکی، بدون بررسی آثار آنها بر استمرار کشاورزی، نظریه را ناقص میکند.
۱۲. بررسینکردن کارکرد کشاورزی مستحدثات
درباره استخر، انبار، اتاق کارگری، اتاق نگهبانی، موتورخانه، تأسیسات آبرسانی، گلخانه یا محل نگهداری محصول باید بررسی شود:
استفاده واقعی سازه چیست؟
چه ادوات یا محصولاتی در آن نگهداری میشود؟
آیا سازه متناسب با وسعت و نیاز بهرهبرداری است؟
آیا سازه به آبیاری، تولید یا حفاظت از محصول کمک میکند؟
آیا مجوز یا موافقت کشاورزی وجود دارد؟
کارشناس نباید صرفاً از ظاهر سازه یا نام آن نتیجهگیری کند؛ کارکرد واقعی و ارتباط آن با تولید کشاورزی اهمیت دارد.
۱۳. بررسینکردن مجوزها و استثنائات قانونی
نظریه باید نشان دهد که کارشناس موارد زیر را بررسی کرده است:
مجوز کمیسیون تبصره یک ماده یک
موافقت سازمان جهاد کشاورزی
مجوزهای فعالیتهای موضوع تبصره ۴
مجوز دیوارکشی، استخر یا تأسیسات آبرسانی
قدمت بنا و احتمال احداث آن پیش از شمول قانون
پروانههای بهرهبرداری یا طرحهای کشاورزی
کارآموزان باید هنگام استفاده از دستورالعملهای قدیمی، حتماً نسخه تنقیحشده و آرای ابطال یا اصلاح بعدی را نیز بررسی کنند.
۱۴. بیتوجهی به اسناد و قرائن مخالف
اگر نظریه به مدارک زیر پاسخ نداده باشد، میتوان به نقص بررسی اعتراض کرد:
تصاویر تاریخدار
فاکتور خرید نهال و تجهیزات
قبوض و اسناد آبرسانی
اسناد فروش محصول
گزارشهای سابق جهاد کشاورزی
گواهی بهرهبرداری
شهادت مطلعان محلی
نقشهها و تصاویر رسمی سالهای مختلف
کارشناس باید توضیح دهد چرا اسناد و قرائن مخالف، نتیجه کارشناسی را تغییر نمیدهند.
۱۵. تناقض درونی نظریه
از نمونههای تناقض درونی نظریه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
پذیرش استفاده کشاورزی از استخر و در عین حال اعلام تغییر کاربری همان استخر
پذیرش وجود محصول یا ادوات در انبار و همزمان نفی ارتباط آن با کشاورزی
اعلام ادامه باغداری و در عین حال نتیجهگیری درباره خروج کل ملک از چرخه تولید
اعلام عدم امکان تعیین تاریخ دقیق و سپس تعیین قطعی یک سال خاص
تناقض موجود در نظریه باید دقیقاً نقل و اثر آن بر نتیجه کارشناسی توضیح داده شود.
۱۶. انتساب عملیات به متهم صرفاً بر اساس مالکیت
کارشناس نباید از مالکیت فعلی نتیجه بگیرد که مالک شخصاً عملیات را انجام داده، دستور احداث داده، در زمان انجام عملیات مالک بوده یا از عملیات اطلاع داشته است.
تاریخ تملک، متصرف زمان انجام عملیات، سازنده و اسناد مربوط به عملیات باید جداگانه بررسی شود. مسئولیت کیفری شخصی است و مالکیت بهتنهایی اثباتکننده مباشرت یا صدور دستور احداث نیست.
۱۷. ورود کارشناس در امر قضایی
کارشناس باید امور فنی را گزارش کند؛ از جمله وضعیت زمین، نوع و تاریخ عملیات، مساحت، کارکرد سازه و اثر فنی عملیات بر کشاورزی.
اما احراز نهایی عنوان مجرمانه، مسئولیت کیفری، سوءنیت، مرور زمان و قابلیت صدور حکم قلعوقمع با مرجع قضایی است. درج عباراتی مانند «متهم مرتکب جرم شده است» یا «رفتار مشمول مرور زمان نیست»، خروج از وظیفه فنی کارشناس محسوب میشود.
۱۸. ابهام در محدوده و امکان اجرای قلعوقمع
اگر نظریه کارشناسی قرار است مبنای قلعوقمع قرار گیرد، باید مشخص کند:
دقیقاً کدام مستحدثه موضوع تغییر کاربری است؟
آیا بخشهای مختلف از نظر سازهای مستقلاند؟
تخریب یک قسمت چه اثری بر استحکام کل بنا دارد؟
آیا تخریب واقعاً زمین را به وضعیت کشاورزی بازمیگرداند؟
مخاطرات ایمنی تخریب چیست؟
این موضوع معمولاً نیازمند اظهارنظر کارشناس عمران و سازه است، نه صرفاً کارشناس کشاورزی.
۱۹. عدم قابلیت ایجاد علم قضایی
مطابق ماده ۲۱۱ قانون مجازات اسلامی، نظریه کارشناسی زمانی میتواند مستند علم قاضی قرار گیرد که نوعاً علمآور باشد. نظریه احتمالی، متناقض، فاقد روش استدلال یا صادرشده خارج از حدود صلاحیت، نمیتواند بهتنهایی مبنای محکومیت کیفری قرار گیرد.